Een Mayonaisepot's blik op de actualiteit.

Beste intertetters,

De voorbije week heeft in het teken gestaan van het onverwachte gevaar dat plots kan opduiken in onze samenleving. Het heeft ons doen inzien dat ons plots iets kan overkomen zonder dat wij dit vooraf hadden kunnen zien aankomen, laat staan ons erop voorbereiden. De vraag, die ik hier nu niet wens te behandelen, is dan ook of wij ons moeten wapenen voor soortgelijke feiten in de toekomst.

De feiten die gebeurt zijn, zitten vol twijfel, roddels, verzinselen. Het enige waar wij zeker van kunnen zijn is dat Kim De Gelder de feiten heeft gepleegd, en dat de feiten gruwelijk zijn. En omdat de feiten onverwacht waren, en omdat het kinderen zijn, voelen wij ons emotioneel betrokken. “Wat als…” is dan ook dé vraag die gesteld wordt, en ik denk dat het antwoord hierop vrij duidelijk zal zijn. Er is geen vader, moeder, opa, oma, broer of zus die er aan zou twijfelen de moordenaar van zijn of haar gerelateerde de kop in te slaan. De vraag is dan wel: moeten wij ons als buitenstaander opstellen in deze positie? Ondanks de herkenbaarheid, en de gruwelijkheid van deze feiten.
Het rechtssysteem in onze moderne, geciviliseerde maatschappij is gebouwd op enerzijds rationaliteit, anderzijds emotionaliteit. De twee componenten zijn verbonden met elkaar, en kunnen niet zonder elkaar. Kijken we te emotioneel naar de feiten, dan zullen we een fout oordeel vellen. Kijken we te rationeel naar de feiten, dan zullen we een fout oordeel vellen. Het antwoord ligt, zoals altijd, ergens in het midden.

De vraag of Kim De Gelder deze feiten heeft gepleegd, is geen vraag meer, het is een gruwelijk feit. De vraag of Kim De Gelder verantwoordelijk is voor zijn daden, is een enorm groot vraagteken. Dit is een vraag waarbij we niet zo snel een klaar en duidelijk antwoord kunnen vellen. Het is duidelijk dat de feiten een tikkeltje meer nuance vragen dan velen onder ons opbrengen.

Of Kim De Gelder verantwoordelijk is, is aan psychiaters om uit te maken. ”Toerekeningsvatbaarheid” is een begrip dat van enorm groot belang is in deze zaak. Indien blijkt dat Kim uit een onweerstaanbare drang handelt, veroorzaakt door een psychose, dan mogen we deze man niet behandelen als een crimineel! Neen, dan moeten we hem behandelen zoals een zieke. Het goede in deze jongen mag niet gestraft worden voor het kwade dat dankzij een ziekte de overmacht neemt. We zijn in de 21ste eeuw, niet in de de 7de waar de Spartanen hun misvormde, zieke kinderen de berg afgooiden en lieten creperen. We zijn in de 21ste eeuw waar we het als mens, als samenleving, als maatschappij het onze plicht achten zieken te behandelen, en indien mogelijk: te genezen.

Mogelijk vindt u deze feiten te gruwelijk, te ernstig, te verschrikkelijk om zulks oordeel te vellen. Maar een zieke moet behandeld worden, op de manier die specialisten nodig achten.
Een zieke die een gevaar vormt voor de maatschappij moet eruit worden gehaald, maar met het doel om hem te integreren. Zélfs wanneer het waarschijnlijk nooit mogelijk zal zijn, maar wie zijn wij als samenleving om een zieke aan zijn lot over te laten, wanneer we zelf hebben moeten vechten om het recht op verzorging.

De gehandicapte man, die door een werkongeval zijn job niet meer kan uitoefenen, laten wij toch ook niet stikken? We steken hem toch ook niet in een hok, alleen met water en brood. We steunen die man, en we helpen hem. En hier vergeet ik niet, de gruwel van de feiten die zijn aangericht.

Steeds hoor ik meer stemmen opgaan voor het invoeren van de doodstraf, zelfs praktijken als uithongeren of foltering. Ik weet niet of deze stemmen opgaan uit een gebrek van rationaliteit of nuance, of dat ze opgaan uit menselijkheid en emotie, een gevoel van verbondenheid met de slachtoffers. Indien de nabestaanden van de slachtoffers, van deze meest verschrikkelijke feiten hun wraak zouden nemen, dan moeten wij daar als samenleving een genuanceerd oordeel over vellen. Maar de stemmen die opgaan voor deze wanpraktijken, staan niet in deze positie, en zullen waarschijnlijk (hopelijk?) nooit begrijpen hoe het voelt om in deze positie te staan. Ik wens het zelfs mijn ergste vijand niet zijn kind te verliezen door zinloos geweld.

Maar wij moeten de waarheid achterhalen, indien nodig de dader begeleiden of straffen. Dit lukt niet door hem te doden, laat staan hem te folteren. De doodstraf is een praktijk die wij als samenleving niet mogen gebruiken. Het is niet aan de staat om te tonen aan het volk dat doden mag, in bepaalde situaties. Doden mag niet. Het is duidelijk dat Kim het recht op leven ook niet heeft gerespecteerd, maar wij moeten tonen dat we superieur zijn tegenover moordenaars en dat wij straffen op een manier die mogelijk erger is dan de dood.
Laten we niet vergeten dat dag en nacht in dezelfde ruimte zitten, 23u binnen en één uurtje buiten op de binnenkoer, geconfronteerd worden met geweld in een gevangenis, en dit voor meer dan 30jaar lang een vreselijke straf is. Je kan ook zeggen dat de dood juist een manier is om te ontsnappen uit deze vreselijke situatie. Veel massamoordenaars hebben de intentie om na hun daden zichzelf te doden, geven we hen dan juist niet wat we willen?

En de grootste vraag die we ons moeten stellen als samenleving: Wensen we onszelf eeuwen terug te sturen, of onszelf gelijk te stellen aan landen zoals Iran of de VS waar we mensen doden? Vaak onschuldig? Als we besluiten één persoon zijn leven te ontnemen, als gevolg van de meest gruwelijke daden, dan moeten we consequent zijn en ieder persoon die het recht op leven schendt deze straf geven. Waar leggen we dan de grens? Moet de moordenaar, die uit impuls handelde en oprecht spijt heeft van zijn daden dood? Moet de vader, die zijn kind misbruikte ook niet dood? Moet de moeder, die de moordenaar van haar kind doodde, ook dood? En de hamvraag: moet de gestoorde, die buiten zichzelf handelde, dood?

Wij als maatschappij dienen onze zieken te begeleiden en te steunen, niet te straffen op een vreselijke manier. De gruwel van de feiten is ons allen bekend, maar ze stellen ons als buitenstaander niet in de positie om iemand zijn leven te ontnemen. Nuance is gewenst, hopelijk komt deze op termijn.